عيد رمضان آمد و ماه رمضان رفت

عيد رمضان آمد و ماه رمضان رفت
    صد شکر که اين آمد و صد حيف که آن رفت
واژه “عيد” از ريشه “عود” به معناي بازگشت پي در پي و در عرف و شرع به ايامي اطلاق مي شود که دربردارنده سرور و شادماني باشد. در قرآن کريم از زبان حضرت عيسي (ع) آمده است: “انزل علينا مائده من اسماء تکون لنا عيدا” يعني: بر ما مائده و سفره آسماني نازل فرما تا آن روز عيد ما باشد.
در دين مبين اسلام عيد به هنگامي گفته مي شود که فضل و رحمت پروردگار يکتا مشمول حال فرد يا جامعه اي قرار گيرد و سرور حقيقي زماني فرا مي رسد که آدمي به مرتبه تقرب و کسب رضايت حق نايل گردد. چنانکه در آيه 170 سوره مبارکه آل عمران که به شهدا اشاره دارد، از آنجا که شهيدان مشمول رحمت و عنايت بي منتهاي خداوند تبارک و تعالي قرار گرفته اند، آنها را همواره مسرور وشادمان معرفي فرموده است.
“فطر” نيز به معناي آفرينش ابداعي، افتتاح و سرآغاز و اندازه گيري آرد و آب و سرشتن خمير و مهيا نمودن آن براي پخت است و وجه تسيمه اين واژه به لحاظ باز کردن روزه پس از سي روز مي باشد.
مرحوم سيد عليخان کبير در شرح صحيفه کامله “رياض الساکلين” اصل واژه “فطر” را از “فطرالنافه” به معناي نخستين بار دوشيدن شتر ذکر کرده است. بنابراين، فطر به مفهوم از سر گرفتن نيز به شمار مي آيد، چنانکه در برخي از روايات به مفهوم از سر گرفتن سال جديد و يا بازگشت به فطرت و گام نهادن در مرحله اي نوين ذکر شده است و با توجه به اينکه ماه شوال دهمين ماه تقويم عرب است اين نکته قابل تامل مي باشد.
علامه راغب مبناي عيد فطر را بر پايه حديثي از رسول گرانمايه اسلام حضرت محمدمصطفي(ص) مي داند که پس از به پايان رسيدن ماه رمضان آن حضرت فرمود: “اينک روزهاي خوردن و آشاميدن و مباشرت فرا رسيده است.” در روايت ديگري از رسول گرامي اسلام(ص) نقل شده است که خداوند متعال در روز عيد به ملائک مي فرمايد: مزد آناني که به وظايف خود عمل کردند چيست؟ و سپس مي فرمايد اي ملائک گواه باشيد که من در اين روز بندگان خود را مورد بخشايش قرار دادم.
در کتاب شريف “نهج البلاغه” (کلمات قصار 428) امام العارفين حضرت علي بن ابيطالب(ع) مي فرمايد: “امروز تنها روز عيد کساني است که روزه آنها مقبول درگاه خداوند و عبادتهاي شبانه آنان مورد پذيرش او واقع شده است و روزي که در آن گناهي انجام نگيرد، عيد است.”
عظمت و جلالت عيد سعيد فطر و شکوه نخستين روز ماه شوال را هنگامي قادر به درک آن خواهيم شد که رموز و اسرار و نکته هاي ظريف و زيباي آن را از مکتب خاندان وحي بياموزيم. همانان که واقف اسرار و عالم جميع علوم بوده و هستند. از نگاه خاندان وحي، عيد فطر که از آن با عنوان “عيدالله الاکبر” ياد شده است عيد پارسايان و پرهيزگاراني است که بر نفس خود غلبه کرده اند و توبه آنان به درگاه خداوند يکتا مقبول واقع شده است.
در روايات آمده است که امام علي بن ابيطالب(ع) در عظمت اين عيد فرموده است: “سزاوار مي دانم که آدمي در سال چهار شب را دست از هر کاري بردارد و به عبادت بپردازد و آن چهار شب عبارت است از شب عيد فطر، شب عيد قربان، شب نيمه شعبان و شب اول ماه رجب.
همچنين محمد بن يزيد نحوي روايت کرده است که “روز عيد فطر حضرت امام حسن مجتبي(ع) از خانه خارج شد و جمعي را مشاهده فرمود که به شادي و سرور مشغولند. آنگاه آن حضرت فرمود: خداوند عزوجل ماه رمضان را براي مردم ميدان مسابقه قرار داده که در عبادت از يکديگر سبقت بگيرند. گروهي اين فرصت را مغتنم شمرده و پيش افتاده اند و گروهي در اين مسابقه عقب افتاده و باخته اند. اينکه اگر پرده کنار برود به خدا سوگند آنکه بازنده است آنچنان در غم و ماتم فرو رود که ديگر به ياد صاف کردن موي سر و زرق و برق لباس خويش نباشد.”
توديع ماه رمضان بسيار دشوار است. در حديثي از پيامبر عاليقدر اسلام(ص) نقل است که آن حضرت سبب نامگذاري اين ماه را سوزانده شدن گناهان دانسته اند و در حديثي ديگر فرموده اند: “بدبخت کسي است که از آمرزش و غفران اين ماه بي بهره بماند.”
پس براي درک عظمت و شکوه عيد فطر نخست بايد رمضان را درک کرد و پس از توديع رمضان المبارک به عيد سعيد فطر رسيد.
اهميت توديع رمضان نيز در آن است که اين ماه، ماه رحمت و مغفرت، و ماه ضيافت الله است و به همين لحاظ است که در ادعيه آمده است از خداوند درخواست کنيم تا اين ماه رمضان را، واپسين ماه رمضان زندگي ما قرار ندهد.
وداع امام چهارم حضرت علي بن الحسين(ع) با ماه رمضان، يکي از زيباترين جلوه هاي نيايش است و اندوه لطيفي که در اين دعا موج مي زند، بسيار تفکر برانگيز وهشيارکننده است. در اين دعا امام سجاد(ع) با کلمه “السلام عليک” آنگونه سخن مي گويد که گويي رمضان شخصيتي حقيقي و حقوقي است و در برابر ديدگان ايشان نشسته و چنين است ساير توصيف هايي که حضرت زين العابدين(ع) در اين دعاي شريف مورد استفاده قرار داده اند.
نکته بسيار حائز اهميت در خصوص جايگاه رفيع ماه مبارک رمضان را مي توان در کتاب شريف “صحيفه سجاديه” جستجو کرد. بخش مهمي از 54 نيايش عارفانه امام سجاد(ع) در اين کتاب به موضوعاتي همچون رويت ماه، فرا رسيدن رمضان، وداع با رمضان و دعا براي عيد فطر اختصاص يافته است که بسيار عميق و شورانگيز و سرشار از خلوص و عرفان است.
(از آنجا که نقل اين ادعيه در اين مجال ميسر نيست، مطالعه عميق اين اثر الهي، توصيه مي گردد.) هر يک از اين دعاها به ترتيب به منزله طي مراتب و مراحلي است که عيد فطر قله آن است و صعود به قله اين سلسله جبال رفيع همانند پيمودن پله هاي يک نردبان است که به يکباره ميسر نمي گردد و اين گونه است که امام سجاد در دعاي 48 صحيفه سجاديه مي فرمايد: “اللهم هذا يوم مبارک ميمون، المسلمون فيه مجتمعون في اقطار ارضک يشهد السائل منهم و الطالب و الراهب و انت الناظر في حوائجهم.”
يعني: بار پروردگارا، اين، روزي است مبارک و فرخنده، مسلمانان در جاي جاي زمين تو در اين روز گرد هم آمدند. برخي خواهان آمرزش از تو هستند و گروهي ديگر مشتاق نعمت هاي تو و جمعي به ثواب تو اميد بسته اند و بعضي از کيفر تو هراسانند و تنها تو به نيازهاي ايشان نظر داري...”
امام محمد باقر(ع) نقل فرموده اند: “پدرم، علي ابن الحسين(ع) شب عيد فطر را در مسجد مي ماند و تا سپيده صبح به نماز و نيايش و تهجد مي پرداخت و مي فرمود: فرزندم ارزش اين شب کمتر از شب قدر نمي باشد.”
همچنين امام جعفر صادق(ع) نيز زيارت حضرت امام حسين را در اين شب توصيه فرموده اند.
در سنت و روايات خاندان وحي، آداب و تشريفات خاصي براي نخستين روز ماه شوال مقرر گرديده و انجام اين اعمال مورد سفارش واقع شده است، از جمله آداب شب اول اين ماه انجام غسل بعد از غروب خورشيد و در آخر شب، شب زنده داري، اقامه 6 رکعت نماز دو رکعتي و زيارت مخصوص امام حسين(ع) در اين شب مورد تاکيد قرار گرفته است. در آداب و چگونگي اقامه نماز 6 رکعتي نيز گفته شده است که در هر رکعت، يک بار حمد و 20 بار توحيد خوانده شود و پس از نماز صد مرتبه صلوات فرستاده شود.
“استهلال” يا سعي روزه داران در رويت هلال ماه شوال در غروب آخرين روز مبارک رمضان و نگريستن در افق به جستجويي انديشمندانه، يکي ديگر از جلوه هاي شايان توجه و استثنايي عيد فطر است، لحظاتي که انسان به مشاهده طبيعت و عظمت قدرت خداوند در آفرينش جهان دعوت شده است و چون هلال ماه رويت مي شود از هر سو صداي سلام و صلوات بر مي خيزد و اين فراز زيباي امام سجاد(ع) در “صحيفه سجاديه” بر لبهاي صالحان زمزمه مي شود: “خدايا، عيد فطرمان را بر ما مبارک گردان.” گذشتن از وادي سراسر مبارزه رمضان براي رسيدن به تزکيه و تهذيب نفس از ديرباز دغدغه صاحبدلان و فرزانگان بوده است که در نگاه ژرف آنان همواره مبارزه با نفس، آنگونه که رسول عظيم الشان اسلام(ص) مي فرمايند “جهاد اکبر” است و با علم به اين نکته سترگ به احوالات خويش مي نگريسته اند. 

 عید سعید فطر را به همه دوستان عزیزم تبریک میگویم امید است که عید سعید خویش را داشته باشید با امید آرزو های هرچه بیشتر شما عریزان

    عيد آمد و هر کس پي کار خويش است     
    مي نازد اگر غــني و گر درويش است     
    من بي تو به حـــــال خود نظرها کردم     
    ديدم که هنوزم رمضان در پـيش است!